Tony Eccles:
Ina tomo te manuhiri ki te taiwhanga o Ngā Ahurea o te Ao, ka kitea e rātou te ao whānui me te hononga ā-rohe ki taua ao. Ā, he iti noa iho te ōrau o te kohinga katoa e kitea ana e rātou. I roto i te kohinga, e 13,000 pea ngā taonga, ā, e 5 ki te 7 ōrau o aua taonga e whakaatuhia ana i tētahi wā.
Ko Tony Eccles ahau. Ko au te kaitiaki o te mātauranga iwi i te Whare Taonga Whakamaharatanga o Royal Albert. He taonga whakamiharo tā mātou nā te tini o ngā tāngata i mahi i roto i te Emepaea o Peretānia hei mihinare, hei kaihokohoko, hei āpiha koroni, hei hōia, hei kaihōpara.
Ā, i hoki mai rātou ki Devon, ā, i roto i te wā, i koha mai ā rātou kohinga whaiaro ki a mātou. Ko te mea whakamiharo mō tēnā, ko te whakaatu i te kohinga Exeter, Devon, ki te ao whānui, ā, he mea tino nui tēnā.
He rōpū iti nei o ngā taonga tuku iho kei a mātou i ahu mai i te kawanatanga o Wikitōria i Ahitereiria, ā, i kohaina mai i te tau 1868 e tētahi tangata he whānau tōna kei Devon. Kāore mātou i mōhio ki tēnei tangata tae noa ki te wā i mahi ai tētahi o ōku hoa nō te Whare Taonga o Peretānia i ētahi mahi ki ngā kohinga i konei, ā, i kōrero mātou mō ngā ingoa o ētahi o ngā kaituku. Ā, ka puta mai a WR Hayman. Ā, ka pātai ia: 'Kōrerotia mai anō taua ingoa. Āue, kua kitea e mātou tētahi mea iti i konei.'
Ki taku whakaaro ko tā tātou e whai nei he kohinga kua ngaro. Ko Hayman te kaiwhakahaere o te tīma kirikiti Māori tuatahi i Ingarangi. I te tau 1868, i haere mai rātou i Ahitereiria. He huarahi tēnei mā Hayman hei whai wāhitanga pakihi ki te mahi moni.
Ā, i te mutunga o te kēmu kirikiti, ka whakaatuhia e rātou ngā pūkenga Taketake, pērā i te whiu tao me te whiu pūmerang. Tata tonu i ia rā ka takaro rātou. Kāore rātou i utua, ahakoa te tikanga, ā, i mate tētahi o rātou i te wā o te haerenga, ā, kāore i kōrerotia ki ētahi atu kaitākaro.
He kaitā tao tēnei. I whakamahia tēnei e tētahi o ngā kaitākaro kirikiti Taketake hei whakaatu i te tā tao. Nō reira, kei konei tō tao, ka puritia ki te titi. Ā, ka oma koe, kātahi ka whatiia. He taputapu hopu manu angitu.
Nō reira i tukuna atu ai e mātou tēnei kohinga ki a Lord's hei whakaaturanga motuhake hei whakamaumahara i tēnei huihuinga, ā, i tae mai te tīma kirikiti Taketake o Ahitereiria, ā, i puritia e rātou ngā taonga tuku iho i hangaia e ō rātou tūpuna. Nō reira, he wā tino pārekareka, he wā nui hoki tēnei mō te hunga katoa e whai wāhi ana ki taua mahi – inā koa mō ngā kaitākaro manuhiri.
He koti tēnei i kohaina e EB Penney i te tau 1868. Ko tōna takenga mai ko Mexico, engari mai i ngā rangahau tuatahi kua whakaatuhia he hua pea nō te hokohoko Pāniora mai i Mexico ki Āhia. He tino whakamere tēnei koti nā te mea he kiri tia e whakaari ana i te hiako kau.
Kei konei ngā māngai o te hunga whai rawa, engari kei reira anō hoki ngā pononga, me te hāhi. Nō reira e mōhio ana tātou koinei te wā o te whakaurunga o te Katorika ki Mexico. Nō reira he tohu tēnei mō taua wā.
Ā, kei te rapu mātou ko wai a EB Penney. E mōhio ana mātou he kaihokohoko ia, engari kāore mātou e mōhio ana i ētahi atu mea. He pono, kāore mātou e mōhio ana ki te hokonga mai o tēnei taonga, engari, ina mōhio mātou, ka whakaaturia e mātou me taua kōrero. He nui ake te mātauranga e hiahiatia ana.
Nō reira, ina tae mai tētahi manuhiri ki te taiwhanga toi, me whakaaro rātou kāore i tahaetia ngā mea katoa. He maha ngā mea i hokona, i kohaina, i kitea rānei. Ā, ehara i te mea he hoko kore tikanga taku e kī nei. He mea anō kei te kohaina, ā, i hangaia mā ngā manuhiri, mā ngā hoa, mā te hunga kua haereere puta noa i te ao.
Ko tā mātou e ngana ana ki te kōrero pono i roto i te taiwhanga whakaahua ko te whakatuwhera i aua hītori tūturu o ngā taonga, te titiro ki ngā tirohanga rerekē, me te ngana kia whakaurua katoatia, kia kaua e waiho hei kōrero taha-kotahi, he kōrero hē noa iho i te rautau kua hipa. Ka mahi tahi mātou me aua hapori, ā, me kaha ake te aroaro o ō rātou reo.
Ā, e hiahia ana mātou ki te whakaatu pono i ō mātou kaitāko i a rātou anō, nō reira ka tukuna atu e mātou ngā taonga o te taiwhanga toi ki ngā hapori i ngā rā whakapono. Nō reira, he hononga kaha tō mātou ki tā mātou whakahaere Hindu ā-rohe me te hapori i Exeter. Ā, e hiahia ana mātou kia whai pānga ki ō mātou hapori katoa, i konei i te UK me Exeter me tāwāhi.
