ʻO Julien Parsons:
Ke hele mai ʻoe i RAMM, manaʻo wau e noʻonoʻo paha ʻoe i ka hale hōʻikeʻike ma ke ʻano holoʻokoʻa akā, ʻo ka ʻoiaʻiʻo, ua hana ʻia ia me nā ʻāpana like ʻole. ʻO wau ʻo Julien Parsons. ʻO wau ke Poʻo o nā Hōʻiliʻili ma RAMM, a ua laki wau i ka hana ma RAMM mai ka makahiki 2004. No laila ua ʻike au i kekahi o nā loli a mākou e ʻike ai i kēia lā a pehea lākou e hui pū ai.
ʻOi aku ma mua o 150 mau makahiki o ka Hale Hōʻikeʻike Hoʻomanaʻo ʻo Royal Albert, a ua hana ʻia ia ma ke ʻano he kia hoʻomanaʻo no Prince Albert. No laila, ke kū nei mākou i kēia manawa ma ka foyer mua o ka Albert Memorial Institution, kahi i hoʻomaka ai ʻo RAMM.
Ua hoʻonohonoho mua ʻia ia ma ke ʻano he hale hōʻikeʻike a he hale waihona puke hoʻi, a me ke kulanui a me ke kula noʻeau. A i ka neʻe ʻana o kēia mau hana like ʻole mai ka hale aku, ua hiki i ka hale hōʻikeʻike ke hoʻonui i kāna mau hōʻiliʻili a me kāna mau hale hōʻikeʻike i mea e like me kā mākou e ʻike nei i ka hale hōʻikeʻike e like me ia i kēia lā.
Ke hele wāwae ʻoe a puni, e ʻike ʻoe i ka hui ʻana o nā ʻano kaila kuhikuhipuʻuone like ʻole: ʻo kekahi e pili ana i ka hale mua, ʻo kekahi i nā hoʻonui ʻia ʻana i ke kenekulia 19, a ʻo kekahi i ka hoʻomohala hou ʻana i ke kenekulia 21.
Hiki iā ʻoe ke ʻike ma hope oʻu i ka paia hope o ka hale hōʻikeʻike mua i hoʻopau ʻia i ka makahiki 1868. No laila hiki iā ʻoe ke ʻike i kona liʻiliʻi, a ʻo ia wale nō ka foyer a me kahi hale hōʻikeʻike.
ʻO ke kū ʻana ma ka pā hale kekahi o nā manawa kūpono e ʻike ai i ka hālāwai kahiko a me ka hālāwai hou. No laila, i kēia hihia, loaʻa iā mākou, inā ʻoe e nānā i luna, hiki iā ʻoe ke ʻike i ka pā mua o 1868 e hālāwai ana me ka hoʻomohala hou ʻana o ka pā hale. A ʻo ia ke ʻano o ka hui pū ʻana o ka mea kahiko a me ka mea hou, i koʻu manaʻo, ʻo ia kekahi o nā mea nui e pili ana i ka hale.
No laila, ua kūkulu ʻia kēia hale hōʻikeʻike a mākou e kū nei i kēia manawa i ka makahiki 1895 a he kaupaku Gothic kupaianaha kona. ʻO ke ʻano kuhikuhipuʻuone mua i koho ʻia no RAMM ʻo Gothic Revival, a ʻo ia kona alo kūikawā loa. Akā i ka wā i hoʻohui ai nā mea kālai hale i nā hale hōʻikeʻike i ka hale, ua hoʻohana pū lākou i nā ʻano Gothic. No laila, ke hele ʻoe ma ka hale hōʻikeʻike o World Cultures, inā loaʻa iā ʻoe kahi manawa kūpono, e nānā i luna a nānā i ke kaupaku kupaianaha, a me nā hōʻikeʻike kupaianaha.
Ke hele wāwae nei a puni ʻo RAMM, hiki iā ʻoe ke ʻike i ka nui o nā hoʻolālā kumu i koe, akā he mea kākaʻikahi loa ka ʻike ʻana i nā hōʻike mua. No laila, ʻo ka mea a mākou e loaʻa nei ma hope o mākou, ʻo ka hale hōʻikeʻike ʻo Sladen, he laʻana kupaianaha ia o kahi hale hōʻikeʻike i aneane ʻole i hoʻololi ʻia mai kona hoʻokomo ʻia ʻana ma mua o ke Kaua Honua Mua. Loaʻa iā ia kahi hōʻiliʻili mai Percy Sladen o nā hōkū a me nā mea pili. ʻO ia kekahi o nā hōʻiliʻili maikaʻi loa ma UK, a ke hōʻike ʻia nei i loko o kāna mau hihia mua. He momi maoli nō ia.
No laila, ke kū nei mākou i loko o ka hale hōʻikeʻike o nā Honua Kahiko me nā mea kahiko ma nā ʻaoʻao ʻelua o mākou. Akā, he nui ka poʻe i kipa aku iā RAMM i ka wā ma mua, i ke kenekulia 20, e ʻike i kēia ma ke ʻano he hale hōʻikeʻike ʻo Gerald no ka mea, aia ʻo Gerald ma laila, e kīkoʻo ana kona ʻāʻī i luna, a hiki iā ʻoe ke nānā aku iā ia me he maka i ka maka.
No laila, ʻo kēia ka home hou o Gerald, a ua noho ʻo ia ma ʻaneʻi mai ka hopena o 2011. ʻO ke ala wale nō e hiki ai iā mākou ke hoʻoneʻe iā Gerald mai kona wahi ma mua a i kahi hou, ʻo ia ma o ke kaupaku o ka hale hōʻikeʻike i loko o kahi pahu. No laila, he manawa koʻikoʻi a koʻikoʻi loa ia no ka hale hōʻikeʻike, ma mua koke o ka wehe hou ʻana.
He hōkū ʻo Gerald ma RAMM mai kona hōʻea ʻana mai i ka makahiki 1919. A i ka hiki ʻana mai o ka hōʻiliʻili ʻana o nā mammals nui, ua loaʻa iā lākou kahi pilikia maoli no ka mea ʻaʻohe o lākou wahi no lākou a pau. No laila, ua kūkulu ʻia kahi noho manawa pōkole ma ke kua o RAMM, i ʻike ʻia ʻo ka Peel Hut ma hope o ka mea hōʻiliʻili, a ua mau kēlā no kahi o 50 mau makahiki.
A ke hōʻike maoli nei ia i ka ʻoiaʻiʻo ua hoʻonui mau ka hale hōʻikeʻike i kāna mau hōʻiliʻili, e loaʻa mau ana ka nui a me ka nui, a ua pau wale ka wahi. A i kou hele ʻana a puni ʻo RAMM, e ʻike ʻoe i ke ʻano o ka hoʻololi ʻia ʻana o ka wahi a me ka hoʻohana ʻia ʻana ma o nā hanauna e hoʻoponopono ai i ka nui o nā hōʻiliʻili, ka waiwai a me ka waiwai o nā hōʻiliʻili.
No laila, ke kū nei mākou i kēia manawa ma ka Puka o ka Māla, ʻo ia ka au hou loa o nā loli i ka hale hōʻikeʻike. ʻO kēia kekahi hapa o ka hoʻomohala hou ʻana i wehe ʻia i ka makahiki 2011. No laila, i ka hopena o ke kenekulia 20, ua hōʻike ka hale hōʻikeʻike i nā hōʻailona o kona mau makahiki, a no laila ua hoʻomaka kahi papahana nui e hoʻoponopono hou iā ia, e hoʻohui iā ia, akā e hōʻoia ʻaʻole mākou e nalowale i ka ʻuhane Victorian a me ke kuhikuhipuʻuone Victorian. No laila, ʻo ka mea i hana ʻia he hoʻoheheʻe ʻana, ka male ʻana, o ka mea kahiko a me ka mea hou, a ke manaʻo nei au hiki iā ʻoe ke ʻike maikaʻi loa i kēlā ma ka puka hou.
Ma ke ʻano he ʻāpana o ka hoʻomohala hou ʻana, ʻaʻole ia e pili ana i ka hoʻoponopono hou ʻana i nā wahi kahiko. E pili ana i ka hoʻokumu ʻana i nā wahi hou pū kekahi, no ka mea, ʻo kekahi o nā mea nui a mākou i makemake ai, ʻo ia ka hāʻawi ʻana i nā kānaka i nā hōʻikeʻike e loli nei a me nā ʻike hou. No laila, ʻo ke kūkulu ʻana i kēia wahi, ʻo ka Hale Hōʻikeʻike 20 hou, ke kī i ka hoʻomohala hou ʻana ma ke ʻano he ala no ka poʻe e hele mai i RAMM a e hoʻokipa mau ʻia a hauʻoli i nā ʻike hou.
E like me kāu e ʻike ai, he moʻolelo paʻakikī ia a he hui pū ʻana o nā ʻano like ʻole. Akā ʻo ia kaʻu mea e aloha ai e pili ana i ia mea. ʻO ia kekahi o nā mea hoʻohiwahiwa nui o RAMM. Hiki iā ʻoe ke ʻike i kēia moʻolelo o ka hale i kona ulu ʻana, a ke maopopo nei iaʻu e hoʻomau ia i ka ulu ʻana i nā makahiki 150 e hiki mai ana.